Sakamakon zaɓen ƙananan hukumomin yankin Abuja da aka gudanar kwanan nan ya sake tayar da muhawara kan yadda jam’iyyun adawa a Najeriya ke shirin tunkarar babban zaɓen 2027.
Wasu masu sharhi na ganin cewa sakamakon ya zama wata alama da ke nuna cewa ƙwazo da sha’awar magoya baya kaɗai ba su isa wajen samun nasara ba.
Jam’iyyun adawa kamar Jam’iyyar PDP da ADC na daga cikin waɗanda ake sa ran za su taka muhimmiyar rawa a 2027. Sai dai har yanzu ba a ji cikakken bayani a fili kan tsare-tsaren da za su bi wajen kare ƙuri’unsu, haɗa kan magoya baya ko kuma tunkarar ƙalubalen doka ba.
Masana harkokin siyasa na cewa a tsarin dimokuraɗiyya, zaɓe ba kawai taron jefa ƙuri’a ba ne, tsari ne da ke buƙatar shiri tun kafin ranar zaɓe.
Darussa Daga Wasu Ƙasashe
A wasu ƙasashen da ake kallon dimokuraɗiyyarsu a matsayin mai ƙarfi, jam’iyyu kan saka jari sosai wajen kare ƙuri’unsu.
A Amurka, misali, a lokutan zaɓe manyan jam’iyyu kan tura dubban wakilai da lauyoyi domin sa ido kan yadda ake gudanar da zaɓe a jihohi masu muhimmanci.
Masu nazari na cewa idan ƙasashen da ke da tsayayyun cibiyoyi ke ɗaukar kare ƙuri’a a matsayin ginshiƙi na dabarun siyasa, to ya fi zama wajibi ga jam’iyyun Najeriya su gina tsari mai ƙarfi cikin dokar ƙasa.
Rawar Hukuma da Jam’iyyu
Hukumar Zaɓe ta Ƙasa (INEC) ce ke da alhakin gudanar da zaɓe a Najeriya, tare da taimakon jami’an tsaro da kuma kotuna idan aka samu saɓani.
Sai dai dokokin ƙasa sun kuma bai wa jam’iyyu damar tura wakilai a kowane rumfar zaɓe da cibiyar tattara sakamako.
Masana na cewa dogaro da hukumomi kaɗai ba ya wadatar da tsari.
Jam’iyyu na buƙatar horar da wakilansu, kafa ƙungiyoyin lauyoyi tun kafin zaɓe, da kuma tsara hanyoyin tattara sakamako cikin doka.
Batun Halayyar Masu Zaɓe
Baya ga tsarin kare ƙuri’a, wasu masana na cewa halayyar masu zaɓe ma na tasiri sosai.
Wasu lokuta, masu zaɓe kan karkata ga ɗan takarar da ake ganin ya fi ƙarfi ko kuma ya fi yiwuwa ya yi nasara, maimakon wanda suka fi yarda da manufofinsa.
Wata masaniyar zamantakewa, Amina Yusuf, ta ce:
“Idan al’umma sun ɗauka cewa wani ɗan takara ne zai yi nasara, wannan tunanin kan ƙara masa goyon baya.”
A cewarta, hakan na nuni da cewa haɗin kai, tsari da daidaituwar saƙo na da muhimmanci ga jam’iyyun adawa.
Gabanin 2027
Yayin da 2027 ke ƙaratowa, ana sa ran jam’iyya mai mulki za ta yi cikakken shiri, kamar yadda aka saba a siyasance.
Tambayar da ke gaba ita ce ko jam’iyyun adawa za su iya wuce furuci da muhawara a kafafen sada zumunta su koma ga tsari mai ƙarfi da haɗin kai.
Masu nazari na cewa rashin daidaituwa, ƙarancin kuɗi ko rashin shiri ta fuskar doka na iya zama ƙalubale.
A ƙarshe, suna jaddada cewa dimokuraɗiyya na buƙatar sa ido da shiri daga dukkan ɓangarori.
Wani masani ya ce:
“Ƙwazo yana da muhimmanci, amma tsari ne ke ba da sakamako.”
Yayin da ake shirin 2027, wasu na ganin darasin da za a koya shi ne cewa zaɓe ba ya samun nasara da sha’awa kaɗai illa dabaru, tsari da jajircewa su ne ginshiƙai.
